Chính phủ Bồ Đào Nha đề xuất tăng gấp đôi thời gian cư trú để xin quốc tịch – từ 5 năm lên 10 năm

Chính phủ trung hữu mới của Bồ Đào Nha vừa đưa ra đề xuất cải tổ sâu rộng hệ thống nhập cư, trong đó nổi bật là việc kéo dài thời gian cư trú bắt buộc để xin quốc tịch – từ 5 năm lên 10 năm đối với phần lớn người nước ngoài.

Dù chưa phải luật, đề xuất này đã gây xôn xao bởi đây là bước đi siết chặt nhất trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, để trở thành hiện thực, nó cần được quốc hội thông qua với đa số hai phần ba – một điều không dễ đạt được.

Với công dân đến từ các quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha như Brazil, Angola hay Mozambique, thời gian chờ xin quốc tịch sẽ là 7 năm. Các nhóm còn lại phải đủ 10 năm cư trú hợp pháp mới có thể nộp đơn.

Bộ trưởng António Leitão Amaro giải thích rằng: “Quốc tịch cần phản ánh sự gắn bó thực sự với cộng đồng quốc gia.”

Ngoài việc thông thạo tiếng Bồ Đào Nha, người xin quốc tịch trong tương lai sẽ cần vượt qua bài kiểm tra kiến thức văn hóa, cam kết ủng hộ các giá trị dân chủ và đặc biệt – có lý lịch tư pháp hoàn toàn sạch. Điều này sẽ thay thế quy định hiện hành vẫn cho phép người từng bị kết án dưới 3 năm được nộp đơn.

Số người nước ngoài sinh sống tại Bồ Đào Nha đã gần gấp ba kể từ năm 2019, đạt khoảng 1,6 triệu – chiếm 15% dân số quốc gia. Nhóm lớn nhất là người Brazil, với hơn 450.000 người cư trú hợp pháp, theo số liệu của Cơ quan Hội nhập, Di cư và Tị nạn (AIMA).

Sự gia tăng nhanh chóng của dân số nhập cư đã khiến đảng cực hữu Chega giành được nhiều sự ủng hộ và trở thành đảng đối lập chính trong kỳ bầu cử vừa qua. Việc siết luật nhập tịch là một trong những cam kết trọng tâm của họ, và Chega đã tuyên bố sẽ ủng hộ đề xuất này tại quốc hội.

Golden Visa có bị ảnh hưởng?

Đề xuất này đang làm dấy lên lo ngại cho nhà đầu tư nước ngoài – đặc biệt là những người đang tham gia chương trình Golden Visa. Trong năm 2024, Bồ Đào Nha đã cấp kỷ lục 4.987 thẻ cư trú diện đầu tư – tăng 72% so với năm 2023. Hiện tại, nhà đầu tư có thể xin quốc tịch sau 5 năm. Nếu đề xuất mới được thông qua, mốc này có thể bị kéo dài gấp đôi.

Tuy nhiên, các chuyên gia trong ngành nhấn mạnh: hiện tại chưa có gì thay đổi đối với Golden Visa.

Ông Pedro Oliveira, thành viên điều hành của Optimize Investment Partners, cho biết: “Tuyên bố của chính phủ nói về chính sách nhập cư chung – không hề đề cập gì đến chương trình Golden Visa. Đây là chương trình có khung pháp lý riêng, độc lập với diện cư trú phổ thông.”

Ông cũng khẳng định chưa hề có thảo luận nào liên quan đến việc thay đổi các quyền then chốt của chương trình, như yêu cầu lưu trú, đoàn tụ gia đình hay nghĩa vụ duy trì đầu tư. Ngược lại, chính phủ còn đang xem xét một số ưu đãi thuế mới để chương trình thêm hấp dẫn.

Luật sư Sara Sousa Rebolo từ hãng Prime Legal cũng đồng quan điểm: “Không có bất kỳ tuyên bố nào nhắc đến Golden Visa hay nhóm lao động tay nghề cao – nên khả năng các nhóm này vẫn giữ được cơ chế riêng là rất cao.”

Bà nhắc lại cam kết trước đó của Bộ trưởng Amaro về việc “nâng cấp Golden Visa để chương trình trở nên hấp dẫn và hiệu quả hơn sau mùa hè.”

Luật sư Vanessa Rodrigues Lima cho rằng, kể cả khi quốc tịch phải chờ lâu hơn, Golden Visa vẫn giữ được lợi thế là có thể xin thường trú vĩnh viễn sau 5 năm mà không cần sinh sống hoặc tiếp tục đầu tư. “Quốc tịch vốn là mục tiêu dài hạn. Nhưng chính sự linh hoạt trong khung pháp lý cư trú mới là điều giữ chân nhà đầu tư,” bà nhận định.

Một điểm đáng lưu ý khác là chính phủ cũng đề xuất siết điều kiện đoàn tụ gia đình. Theo đó, người cư trú hợp pháp phải đợi ít nhất 2 năm mới có thể bảo lãnh người thân, và chỉ con cái dưới 18 tuổi mới đủ điều kiện.

Hiện có hơn 400.000 hồ sơ xin quốc tịch đang tồn đọng. Trong năm 2023, Bồ Đào Nha đã nhập tịch cho 141.300 người – giảm 20% so với năm trước đó, dù lượng hồ sơ vẫn tiếp tục tăng.

Chính phủ cũng dự kiến chấm dứt chương trình cấp quốc tịch cho hậu duệ người Do Thái gốc Sephardic – một chính sách từng gây nhiều tranh cãi. Đồng thời, họ lên kế hoạch thành lập một lực lượng cảnh sát biên giới chuyên trách và thu hồi quốc tịch đối với những người nhập tịch nhưng phạm tội nghiêm trọng.

Luật chưa được thông qua – và có thể thay đổi rất nhiều

Tới thời điểm hiện tại, dự luật vẫn chưa được trình lên quốc hội. Một khi trình, nó sẽ phải trải qua 3 vòng đọc và một phiên thẩm tra tại ủy ban chuyên trách. Vì là vấn đề quốc tịch, luật cần ít nhất 2/3 số phiếu để được thông qua – điều kiện rất khó đạt được trong bối cảnh chính trị phân cực hiện nay.

Ông Oliveira cảnh báo: “Chưa có dự thảo nào được công bố. Những phát ngôn hiện nay cần được hiểu đúng là ý tưởng ban đầu – chưa phải văn bản pháp lý.”

Bà Safak Nervo – COO của Optylon Krea – cũng nhấn mạnh: “Chỉ là đề xuất, còn cả một quy trình lập pháp phức tạp phía trước. Và kinh nghiệm cho thấy: luật cuối cùng thường khác xa với phát ngôn ban đầu.” Bà dẫn lại ví dụ về Golden Visa năm 2023 – ban đầu tưởng sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn, nhưng cuối cùng chỉ giới hạn một số hình thức đầu tư.

Luật sư Madalena Monteiro (Liberty Legal) nói thẳng: “Mọi người đang phản ứng như thể luật đã thông qua, nhưng thực tế vẫn còn quá sớm để khẳng định bất cứ điều gì.”

Luật sư Rebolo cũng nhắc lại rằng: “Chúng ta từng chứng kiến bao lần thay đổi trong năm 2023, từ phát ngôn ban đầu đến luật chính thức mất tới 7 tháng. Và nội dung thì khác nhau một trời một vực.”

Nếu luật được quốc hội thông qua, tổng thống Marcelo Rebelo de Sousa sẽ có 20 ngày để ký, phủ quyết hoặc chuyển lên Tòa án Hiến pháp. Tuy nhiên, các tổng thống Bồ Đào Nha hiếm khi phủ quyết các luật về nhập cư, trừ khi có vi phạm hiến pháp rõ ràng.

Bức tranh lớn hơn: Bồ Đào Nha muốn siết quốc tịch – nhưng vẫn giữ lối mở cho nhà đầu tư

Đây có thể là cải cách nhập tịch mạnh tay nhất trong hàng chục năm qua, và đặt Bồ Đào Nha vào dòng chảy chung của châu Âu – nơi nhiều quốc gia đang quay về với các chính sách kiểm soát nhập cư nghiêm ngặt hơn dưới áp lực của các đảng dân túy.

Tuy nhiên, chính phủ Bồ Đào Nha vẫn thể hiện thái độ khác biệt: tiếp tục giữ lại và nâng cấp chương trình định cư diện đầu tư – trong khi Tây Ban Nha vừa mới xóa bỏ hẳn Golden Visa.

Bà Nervo lý giải: “Nhà đầu tư Golden Visa chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong dòng nhập cư vào Bồ Đào Nha. Những gì chính phủ đang siết là nhóm nhập cảnh bằng visa du lịch, sau đó ở lại trái phép, đóng bảo hiểm xã hội vài năm rồi xin quốc tịch – thậm chí đưa cả gia đình vào hồ sơ.”

Do đó, các chuyên gia tin rằng chính phủ vẫn muốn bảo vệ nhóm nhà đầu tư hợp pháp.

Bà Rebolo tỏ ra lạc quan: “Chính phủ hiện tại có vẻ thực sự muốn cải tổ hệ thống cho hiệu quả hơn. Và nếu làm đúng, đây có thể là cơ hội mới – chứ không chỉ là rủi ro.”

Bà Nervo cũng tin rằng: nếu luật cuối cùng giữ được sự cân bằng – như những gì Bộ trưởng Amaro gần đây nói về việc cải thiện Golden Visa và bổ sung ưu đãi thuế – thì tâm lý nhà đầu tư vẫn sẽ được duy trì.

Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo: “Nếu không có cơ chế riêng cho Golden Visa và nhóm đầu tư, niềm tin vào thị trường sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.”

Bà Rodrigues Lima kêu gọi ngành di trú nên sớm bắt đầu đối thoại với chính phủ, giống như năm 2023. Bà nhấn mạnh: “Chúng ta cần cho họ thấy tác động thực tế của dòng vốn đầu tư và tầm quan trọng của việc tôn trọng những kỳ vọng pháp lý đã được tạo ra.”

Kết lại, bà Rebolo khẳng định: “Cải cách di trú cần đi theo hướng công bằng và có phân loại. Vừa bảo vệ giá trị quốc gia, vừa giữ được sức hút đối với dòng vốn quốc tế – đó mới là cách làm bền vững.”