Sau khi tạm thời đình chỉ việc miễn thị thực đi lại đến khu vực Schengen của Vanuatu vào tháng 3 năm 2022 và gia hạn thời gian đình chỉ thêm 18 tháng vào tháng 2 năm ngoái để cho Vanuatu có thời gian “cải thiện” các chương trình đầu tư lấy quốc tịch (CBI), Ủy ban Châu Âu trong tuần này đã đề xuất đình chỉ vĩnh viễn.

Bối cảnh

Vào tháng 1 năm 2022, Ủy ban Châu Âu đã đề xuất đình chỉ một phần thỏa thuận miễn thị thực giữa Vanuatu và EU, viện dẫn lý do an ninh “những rủi ro do các chương trình đầu tư lấy quốc tịch của Vanuatu gây ra.” Quyết định này được đưa ra sau thông báo của Vanuatu vào tháng trước đó về việc sẽ mở chương trình CBI thứ ba.

Vào tháng 3 năm 2022, Hội đồng Châu Âu đã thông qua đề xuất đình chỉ một phần của Ủy ban, ảnh hưởng đến công dân Vanuatu có hộ chiếu được cấp sau ngày 25 tháng 5 năm 2015 (khi các hoạt động CBI quy mô lớn của đất nước bắt đầu thực sự). Cuối tháng đó, Vanuatu thành lập một Nhóm Đặc nhiệm Quốc gia để “đánh giá và giảm nhẹ” những lo ngại của EU về chương trình CBI của Vanuatu, cũng như “tham gia vào đối thoại có ý nghĩa” với EU.

Vào tháng 5 năm 2022, việc đình chỉ một phần có hiệu lực. Tuần sau, đại diện của Vanuatu đã gặp gỡ Ủy ban, Ủy ban này cho biết rõ Vanuatu sẽ có thời hạn đến ngày 3 tháng 2 năm 2023 để cải cách các chương trình hoặc gia hạn thời gian đình chỉ miễn thị thực thêm 18 tháng.

Vào tháng 6 năm 2022, Thụy Sĩ tiếp bước Hội đồng Châu Âu bằng cách tạm thời đình chỉ việc miễn thị thực đi lại đối với người sở hữu hộ chiếu Vanuatu. Vào cuối nửa đầu năm 2022, các số liệu từ Bộ Tài chính và Kho bạc Vanuatu cho thấy doanh thu của chính phủ bị ảnh hưởng nặng nề do việc đình chỉ.

Vào tháng 11 năm 2022, Hội đồng Châu Âu, sau khi lên tiếng về “sự thiếu tiến bộ” trong việc cải cách chương trình, đã mở rộng việc đình chỉ miễn thị thực để bao gồm tất cả người sở hữu hộ chiếu Vanuatu, ngay cả những người có quốc tịch được cấp trước năm 2015. Động thái này được coi là mang tính trừng phạt, vì nó không thể được biện minh trên cơ sở “lo ngại về an ninh” vì công dân CBI đã bị đình chỉ.

Vào tháng 2 năm 2023, Hội đồng Châu Âu nhất trí cho Vanuatu thêm 18 tháng để cải cách chương trình trước khi thực hiện việc đình chỉ hoàn toàn việc miễn thị thực của nước này khỏi khu vực Schengen.

Yêu cầu rút vĩnh viễn chương trình miễn thị thực Schengen

Vào thứ Sáu, Ủy ban Châu Âu tuyên bố trong một thông cáo báo chí rằng họ đề xuất đình chỉ miễn thị thực vĩnh viễn sau khi thời gian đình chỉ tạm thời hết hạn vào ngày 3 tháng 8 năm nay.

Ủy ban cho biết đề xuất của họ dựa trên “những nỗ lực nhằm giải quyết vấn đề di cư bất hợp pháp và thách thức an ninh liên quan đến việc đi lại miễn thị thực, đặc biệt là những vấn đề bắt nguồn từ các chương trình đầu tư do các quốc gia miễn thị thực điều hành.”

Ủy ban cho biết đề xuất này tiếp theo “sự tham gia sâu rộng với chính quyền Vanuatu kể từ tháng 5 năm 2022” và những lo ngại về an ninh mà họ đã nêu ra với chính phủ Vanuatu kể từ đó.

Mặc dù thừa nhận Vanuatu đã “áp dụng một số thay đổi về luật pháp để giải quyết những lo ngại của EU”, Ủy ban cho rằng những thay đổi này không đủ để “giảm nhẹ rủi ro an ninh của các chương trình đầu tư lấy quốc tịch.”

Trong khi Ủy ban đã đưa ra đề xuất, việc thông qua hay không phụ thuộc vào Hội đồng Châu Âu và Nghị viện Châu Âu. Xét đến sự ủng hộ mà Ủy ban nhận được từ hai định chế này khi thực hiện việc đình chỉ tạm thời, khả năng cao là họ sẽ hiện tại sẽ ủng hộ đề xuất đình chỉ vĩnh viễn của Ủy ban.